Azərbaycan və Latviya arasında diplomatik münasibətlər 1992-ci ildə rəsmi olaraq qurulub. Hər iki ölkə Sovet İttifaqından ayrıldıqdan sonra müstəqilliklərini bərpa etmiş və Avropa ilə inteqrasiya prosesində müxtəlif siyasi-iqtisadi prioritetlər formalaşdırmışdır. Bu məqalədə iki ölkə arasındakı siyasi, iqtisadi, enerji-nəqliyyat və mədəni əlaqələr, cari vəziyyət, problemlər və gələcək perspektivlər təhlil olunur.
1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən Azərbaycan və Latviya arasında qarşılıqlı tanınma və diplomatik əlaqələrin qurulması ilə bağlı addımlar atılmışdır. Hər iki ölkə Avropa strukturlarına inteqrasiya meylləri göstərir — Latviya Avropa İttifaqı və NATO üzvüdür, Azərbaycan isə Avropa ilə strateji iqtisadi və enerji əlaqələrini inkişaf etdirir. Siyasi dialoq rəsmi səviyyədə dostluq və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanır; parlamentlərarası əlaqələr və nazirliklərarası məsləhətləşmələr həyata keçirilir.
Ticarət dövriyyəsi həcmi hələ ki nisbətən məhduddur, lakin artım potensialı mövcuddur. Azərbaycan əsasən enerji resursları və onların emal məhsulları ilə maraq göstərə bilər; Latviya isə logistika, nəqliyyat xidmətləri, kənd təsərrüfatı məhsulları, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları və kiçik sənaye sahələrində təkliflər təqdim edir. Latviyanın Baltik dənizindəki limanları (xüsusən Riqanın limanı) Azərbaycandan gələn malların Avropa bazarlarına çıxışında və Şimal—Cənub, Şərq—Qərb marşrutlarının inteqrasiyasında strateji rol oynaya bilər. İkitərəfli investisiya və biznes forumları vasitəsilə əməkdaşlığın artırılması üçün imkanlar var.
Azərbaycan enerji ixracatçısı kimi Avropa bazarlarına çıxış yollarını genişləndirməyə çalışır. Latviya isə tranzit və logistika istiqamətində tərəfdaşlıq təklif edə bilər. Həmçinin Baltika və Qafqaz regionları arasında nəqliyyat dəhlizlərinin (dəmir yolu, dəniz marşrutları və multimodal logistika zəncirləri) inteqrasiyası ticarətin genişlənməsinə xidmət edə bilər. Enerji təhlükəsizliyi, qaz və bərpa olunan enerji sahələrində texniki və inzibati əməkdaşlıq üçün layihələr formalaşdırıla bilər.
Mədəni, təhsil və humanitar əlaqələr Mədəniyyət, təhsil və turizm sahələrində əməkdaşlıq iki xalq arasında insan təmaslarını gücləndirə bilər. Universitetlərarası əməkdaşlıq, tələbə və müəllim mübadiləsi, ortaq tədqiqat proqramları, ikitərəfli mədəni tədbirlər və turizm təşviqi potensial sahələrdir. Həmçinin diaspor fəallığı və mədəni layihələr dillərarası və tarixə dair anlaşmanı dərinləşdirə bilər.
Latviya NATO üzvü kimi Avropa təhlükəsizliyi sistemində aktiv iştirak edir; Azərbaycan isə regionda sabitliyin təmin edilməsi və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslanan həllərin axtarışına önəm verir. İki ölkə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində müəyyən mövzularda koordinasiya edə və qarşılıqlı maraq doğuran beynəlxalq məsələlərdə dialoq apara bilər.
Samir Talıbov
Saatlı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin əməkdaşı
