1920-ci il aprelin 28-də Azərbaycanın sovetləşdirilməsindən sonra ölkənin siyasi və inzibati quruluşunda mühüm dəyişikliklər baş verdi. Həmin dövrdə Cənubi Qafqazda yeni siyasi münasibətlər formalaşır, ərazi və sərhəd məsələləri sovet hakimiyyətinin siyasəti çərçivəsində yenidən nəzərdən keçirilirdi. Bu proseslər Azərbaycanın qərb bölgələrinin, xüsusilə də tarixi Zəngəzur ərazisinin gələcək taleyinə ciddi təsir göstərdi.
Azərbaycanın sovetləşdirilməsindən sonrakı dövrdə Zəngəzur məsələsi mürəkkəb siyasi mübahisələrin predmetinə çevrildi. Azərbaycan tarixşünaslığında geniş yayılmış mövqeyə görə, sovet Rusiyasının siyasi müdaxiləsi və bolşevik rəhbərliyinin qərarları nəticəsində Zəngəzurun bir hissəsi Azərbaycanın inzibati ərazisindən ayrılaraq Ermənistanın tərkibinə daxil edildi. Bu dəyişiklik regionun tarixi-coğrafi bütövlüyünə və əhalinin yaşayış mühitinə təsir göstərən mühüm hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir.
Zəngəzurun bölünməsi nəticəsində bölgənin şimal və yuxarı hissələri Ermənistanın tərkibində qaldı, Laçın, Qubadlı və Zəngilan əraziləri isə Azərbaycan daxilində yerləşdi. Beləliklə, əvvəllər bir-biri ilə tarixi, iqtisadi və coğrafi əlaqələri olan ərazilər müxtəlif inzibati sərhədlərlə ayrıldı. Bu dəyişikliklər sonrakı illərdə bölgənin nəqliyyat əlaqələrinə, əhali münasibətlərinə və regional inkişafına təsir göstərdi.
Zəngəzurun tarixi ilə bağlı hadisələrin araşdırılması həmin dövrün siyasi qərarlarını, sovet hakimiyyətinin Cənubi Qafqazda həyata keçirdiyi siyasəti və sərhədlərin formalaşması prosesini anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir. Bu məsələnin obyektiv öyrənilməsi üçün tarixi sənədlərin, dövrün inzibati qərarlarının və müxtəlif mənbələrin müqayisəli təhlili vacibdir.
Hüseyn Eynullayev
Saatlı rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı
