Azərbaycanın müasir tarixinə nəzər salsaq, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1987-ci ildə Moskvada SSRİ rəhbərliyindən (Siyasi Bürodan) istefa verməsindən sonrakı dövr ölkə üçün son dərəcə ağır və böhranlı bir mərhələ oldu. Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması Azərbaycanda həm siyasi, həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik baxımından ciddi boşluqlar yaratdı. Bu dövrdə yaşanan əsas problemləri bir neçə mühüm istiqamətə ayırmaq olar.Heydər Əliyevin Kremldəki nüfuzu və qətiyyəti ermənipərəst qüvvələrin Qarabağla bağlı planlarının qarşısını alan ən böyük maneə idi. Onun istefasından cəmi iki həftə sonra erməni millətçiləri Dağlıq Qarabağın Azərbaycandan qopardılması iddiasını açıq şəkildə ortalığa atdılar. Dövrün respublika rəhbərliyinin zəifliyi və Moskvaya kor-koranə itaəti hadisələrin qarşısını ala bilmədi.1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində ölkədə vahid və güclü idarəçilik mexanizmi itdi. Hakimiyyətə gələn rəhbərlər (Ə.Vəzirov, A.Mütəllibov və daha sonra AXC-Müsavat cütlüyü) xalqın etimadını qazana bilmədilər. Tez-tez dəyişən hökumətlər, daxili çəkişmələr və siyasi ambisiyalar dövlət aparatını iflic vəziyyətinə saldı.SSRİ-nin dağılması ilə mövcud iqtisadi əlaqələr qırıldı, zavod və fabriklər fəaliyyətini dayandırdı. İdarəçilikdəki səriştəsizlik ucbatından ölkədə hiperinflyasiya, işsizlik və kütləvi yoxsulluq baş qaldırdı. Xalq ən fundamental ehtiyaclarını belə qarşılamaqda çətinlik çəkirdi. Vahid komandanlığın olmaması, ordunun ayrı-ayrı siyasi qruplaşmaların təsirinə düşməsi cəbhədə ağır məğlubiyyətlərə yol açdı. Nəticədə, Şuşa, Laçın, Kəlbəcər və digər ətraf rayonlar işğal olundu, yüz minlərlə soydaşımız qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü. 1993-cü ilin yayında ölkədəki xaos pik həddə çatdı. Gəncədə baş verən hərbi qiyam və cənub bölgəsindəki separatçılıq meyilləri Azərbaycanı müstəqilliyini yenicə qazanmış bir dövlət kimi tamamilə parçalanmaq və vətəndaş müharibəsi həddinə gətirdi.
Sürəyya Zeynalova
Saatlı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin direktoru
