Hər bir xalqın milli özünüdərkinin, mədəniyyətinin və dövlətçilik şüurunun təməlində onun ana dili dayanır. Azərbaycan xalqının tarixində ana dilinin qorunması, tətbiq sahələrinin genişləndirilməsi və saflığının saxlanılması uğrunda aparılan mübarizə müstəqil dövlətimizin qurulması prosesi ilə paralel addımlayıb. Bu mübarizənin ən mühüm mərhələlərindən biri məhz 1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Gününün təsis edilməsidir. Azərbaycan 1991-ci ildə müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra kiril əlifbasından latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçid haqqında qanun qəbul edilsə də, uzun illər ərzində bu proses yarımçıq qalmışdı. Ölkədə paralel olaraq həm kiril, həm də latın əlifbasından istifadə olunurdu ki, bu da dövlət kargüzarlığında və nəşriyyat işlərində müəyyən pərakəndəlik yaradırdı. Bu məsələnin köklü həlli 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ulu Öndər ana dili məsələsini dövlət siyasətinin prioritet istiqamətinə çevirərək, bu sahədə sistemli və qətiyyətli addımlar atmağa başladı. 2001-ci il Azərbaycan dili və əlifbasının tarixində tam mənada dönüş nöqtəsi oldu:18 İyun 2001-ci il Fərmanı: Heydər Əliyev “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” tarixi Fərman imzaladı. Fərmanda ölkə ərazisində bütün kargüzarlıq işlərinin, mətbuat organlarının və rəsmi sənədləşmənin tam şəkildə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçməsi tələbi qoyuldu. Bu addım dillə bağlı illərdir davam edən ikitirəliyə son qoydu.9 Avqust 2001-ci il Fərmanı: Latın qrafikalı əlifbaya tam keçidin uğurla təmin olunmasını və ana dilinin dövlətçilik tarixindəki müstəsna rolunu nəzərə alaraq, Ümummilli Lider yeni bir Fərman imzaladı. Həmin Fərmana əsasən, hər il avqustun 1-i Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi elan edildi.Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Gününün təsis olunması sadəcə təqvimə yeni bir əlamətdar günün əlavə edilməsi deyildi. Bu qərarın arxasında böyük siyasi, mənəvi və geostrateji mənalar dayanırdı:Milli Özünütəsdiq: Bu günün təsisi xalqımızın türk dünyası və qərb mədəniyyəti ilə inteqrasiyasını sürətləndirdi, kiril əlifbasının gətirdiyi ideoloji asılılıq buxovlarını tamamilə qırdı.Dövlət Dilinin Nüfuzunun Artması: Bütün dövlət qurumlarında, təhsil sistemində və mətbuatda latın əlifbasının tam bərqərar olması Azərbaycan dilinin tətbiq dairəsini genişləndirdi və saflığını qorudu.Tarixi Ədalətin Bərpası: XX əsrdə bir neçə dəfə əlifba dəyişikliyinə məruz qalan xalqımız, nəhayət, öz təbii və rahat yazı sisteminə əbədi olaraq qovuşdu.
Samir Talıbov
Saatlı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin əməkdaşı
