Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər çoxəsrlik ortaq tarixə, mədəni köklərə və eyni milli-mənəvi dəyərlərə əsaslanan strateji bir qardaşlıq modelidir. Bu münasibətlər zamanla yalnız emosional yaxınlıq səviyyəsində deyil, eyni zamanda dövlətlərarası sistemli əməkdaşlıq və institusional müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. Xüsusilə müstəqillik dövründən sonra bu əlaqələr yeni mərhələyə keçərək regional və qlobal siyasətdə mühüm təsir gücünə malik strateji xətt formalaşdırmışdır. Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasından sonra Türkiyənin ölkəmizə göstərdiyi siyasi və mənəvi dəstək, eyni zamanda Azərbaycanın da Türkiyənin regionda və beynəlxalq arenada maraqlarını daim müdafiə etməsi bu münasibətlərin mahiyyətini daha da möhkəmləndirmişdir. Bu qarşılıqlı etimad və həmrəylik son nəticədə hüquqi-siyasi sənədlərlə rəsmiləşdirilərək müttəfiqlik səviyyəsinə çatdırılmışdır. Bu baxımdan 2021-ci il 15 iyun tarixində Şuşada imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Şuşa Bəyannaməsi iki ölkə arasındakı münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini təsdiqləyən strateji sənəd kimi çıxış edir. Sənəd təkcə siyasi əməkdaşlığı deyil, həm də təhlükəsizlik, müdafiə, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, humanitar və mədəni sahələri əhatə edən geniş əməkdaşlıq çərçivəsini müəyyənləşdirir. Bu, Azərbaycan və Türkiyənin regional və beynəlxalq proseslərdə daha koordinasiyalı fəaliyyət göstərməsinə hüquqi əsas yaradır. Bəyannamənin mühüm istiqamətlərindən biri təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsidir. Tərəflər arasında hərbi-siyasi koordinasiya mexanizmlərinin gücləndirilməsi, müdafiə sənayesində birgə fəaliyyətin genişləndirilməsi və strateji təhlükəsizlik məsələlərində ortaq mövqenin formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Bu yanaşma regionda sabitliyin qorunmasına xidmət edən mühüm amillərdən biridir.
Sənədin iqtisadi aspekti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və enerji sahəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi iki ölkənin iqtisadi potensialını artıran əsas istiqamətlər kimi çıxış edir. Azərbaycan və Türkiyə həm enerji resurslarının nəqli, həm də yeni infrastruktur layihələri vasitəsilə Avrasiya məkanında strateji iqtisadi körpü rolunu oynayır. Bu çərçivədə nəqliyyat və logistika layihələri, o cümlədən beynəlxalq dəhlizlər regionlararası inteqrasiyanı gücləndirən əsas amillərdən biri kimi çıxış edir. Şuşa Bəyannaməsi eyni zamanda regional inteqrasiya və əməkdaşlıq mühitinin genişlənməsinə xidmət edir. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizi və Orta Dəhliz kimi strateji nəqliyyat marşrutları Azərbaycan və Türkiyənin geoiqtisadi mövqeyini daha da gücləndirir. Bu layihələr Asiya ilə Avropa arasında yük və sərnişin daşımalarının səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, regionda yeni iqtisadi əməkdaşlıq formatlarının yaranmasına şərait yaradır.
Humanitar və mədəni sahədə əməkdaşlıq da bu münasibətlərin mühüm tərkib hissəsidir. Təhsil, elm, mədəniyyət və diaspor fəaliyyəti istiqamətində birgə layihələr xalqlar arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. İnformasiya mübadiləsi və media əməkdaşlığı isə iki ölkənin beynəlxalq informasiya məkanında daha effektiv təmsil olunmasına imkan yaradır. Şuşa Bəyannaməsinin digər mühüm aspekti xarici siyasətdə koordinasiyalı fəaliyyətin gücləndirilməsidir. Azərbaycan və Türkiyə beynəlxalq təşkilatlarda və qlobal platformalarda bir-birinin mövqeyini dəstəkləməklə, regional və qlobal məsələlərdə ortaq yanaşma nümayiş etdirirlər. Bu isə onların beynəlxalq nüfuzunun artmasına və strateji təsir imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradır.
Şuşa Bəyannaməsində hərbi və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərdən biri kimi müəyyən edilir. Sənədə əsasən, Azərbaycan və Türkiyə arasında müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, silahlı qüvvələrin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması, birgə təlimlərin və təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi, eləcə də hərbi-texniki əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Bu çərçivə iki ölkənin təhlükəsizlik sahəsində koordinasiyasını daha da möhkəmləndirir, regional sabitliyin qorunmasına töhfə verir və qarşılıqlı müdafiə potensialının artırılmasına xidmət edən institusional əsaslar formalaşdırır. Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərini sadəcə dostluq və əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxararaq, onları rəsmi müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldən fundamental sənəd kimi qiymətləndirilir. Bu sənəd həm regionun gələcək təhlükəsizlik arxitekturasına, həm də iqtisadi inteqrasiyasına təsir edən mühüm strateji baza rolunu oynayır. Azərbaycan və Türkiyə arasında formalaşmış bu müttəfiqlik modeli gələcək dövrlərdə də regional sabitliyin, inkişafın və qarşılıqlı etimadın əsas dayaqlarından biri olaraq qalacaqdır.
Xeberde.az
