1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr Azərbaycan tarixində ən ağır və faciəli mərhələlərdən biri kimi yadda qalıb. Həmin dövrün mürəkkəb siyasi mənzərəsi, imperiyaların süqutu və hakimiyyət boşluğu regionda gərginliyi daha da artırmışdı. Bu şəraitdə silahlı qruplar tərəfindən həyata keçirilən hücumlar nəticəsində dinc əhali hədəfə alındı, yaşayış məntəqələri dağıdıldı və minlərlə insan həyatını itirdi. Baş verənlər təsadüfi deyil, planlı və məqsədyönlü xarakter daşıyırdı. Hadisələrin ilk dalğası Bakı şəhərində müşahidə olundu. Şəhərdə başlanan qarşıdurmalar qısa müddətdə kütləvi qırğınlara çevrildi. Dinc sakinlər evlərində, küçələrdə, hətta sığınacaq axtardıqları məkanlarda belə təhlükə ilə üz-üzə qaldılar. Maddi-mədəni irsə də ciddi zərbə vuruldu, tarixi abidələr, məscidlər və ictimai binalar dağıdıldı. Bakı ilə məhdudlaşmayan bu faciə tezliklə regionun digər ərazilərinə yayıldı. Şamaxı bölgəsi həmin hadisələrin ən ağır zərbələrini alan məkanlardan biri oldu. Burada yüzlərlə yaşayış məntəqəsi viran qoyuldu, dini və mədəni obyektlər məhv edildi. Tarixi mənbələrdə göstərilir ki, şəhər və ətraf kəndlərdə baş verən dağıntılar uzun illər ərzində bərpa edilə bilmədi. Quba qəzasında isə baş verən hadisələr insanlıq tarixində dərin iz buraxan faciələr sırasında yer aldı. Sonrakı illərdə aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar həmin dövrdə törədilən qırğınların miqyasını bir daha sübut etdi. Zəngəzur və Qarabağ bölgələri də bu hadisələrdən kənarda qalmadı. Burada kəndlər dağıdıldı, əhali zorla köçürüldü və bölgənin etnik tərkibində dəyişikliklərə səbəb olan proseslər baş verdi. Bütün bu hadisələr vahid bir məqsədə – regionda demoqrafik vəziyyəti dəyişmək və yerli əhalini zəiflətmək strategiyasına xidmət edirdi. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra bu hadisələrin araşdırılması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Arxiv sənədlərinin üzə çıxarılması, şahid ifadələrinin toplanması və elmi tədqiqatların aparılması nəticəsində 1918-ci il hadisələrinə hüquqi-siyasi qiymət verildi. Bu istiqamətdə qəbul edilən rəsmi qərarlar tarixi həqiqətlərin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, müxtəlif ölkələrdə keçirilən konfranslar, sərgilər və təqdimatlar vasitəsilə dünya ictimaiyyətinə bu faciə haqqında məlumat verilməsi istiqamətində ardıcıl iş aparılır. Məqsəd hadisələrin mahiyyətini təhrif etmədən təqdim etmək, insanlıq əleyhinə törədilmiş cinayətlərin unudulmamasına nail olmaqdır. Tarixi faktlara əsaslanan bu yanaşma beynəlxalq hüquq və ədalət prinsiplərinə uyğun şəkildə həyata keçirilir. 31 Mart günü bu gün artıq geniş mənada dəyərləndirilir. Bu tarix yaddaşlarda kədərli xatirələrlə yanaşı, milli birliyin, həmrəyliyin və dözümlülüyün simvolu kimi yaşayır. Hər il keçirilən anım tədbirləri, elmi konfranslar və maarifləndirici layihələr cəmiyyətin bu tarixə münasibətini daha da gücləndirir. Gənc nəsil üçün bu hadisələrin öyrənilməsi, tarixdən nəticə çıxarılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Tarixi yaddaşın qorunması hər bir xalq üçün strateji məsələdir. 31 Mart hadisələri də bu baxımdan Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında mühüm yer tutur. Bu tarix keçmişin unudulmaması, gələcəkdə oxşar faciələrin qarşısının alınması və ədalət ideyasının daim yaşadılması baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Beləliklə, 31 Mart artıq sadəcə bir təqvim günü deyil. Bu tarix milli kimliyin, tarixi həqiqətlərin müdafiəsinin və ədalət uğrunda aparılan mübarizənin rəmzinə çevrilib. Azərbaycanın keçdiyi çətin yolun, itkilərin və eyni zamanda dirənişin göstəricisi kimi bu gün hər bir vətəndaşın yaddaşında yaşayır.
“Tərəqqi“ sosial-iqtisadi araşdırmalar İB-nin sədr müavini, YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı
